Arheologija

Dina Damnjanović, III razred, Treća beogradska gimnazija

Mentor:
Vladimir Peckoza, dipl. arheolog, IS Petnica

Ovaj rad se bavi ikonografskom analizom dve serije zlatnika, aureusa, kovanih u Rimu 42. godine p.n.e. od strane trijumvira, Gaja Julija Cezara Oktavijana i Marka Antonija, na čijim se reversnim predstavama nalaze Eneja i Herkul. Cilj istraživanja predstavlja razumevanje njihove propagandne funkcije u svetlu šireg istorijskog i ideološkog konteksta građanskog rata protiv republikanskih snaga. Jedna od najznačajnijih rimskih vrednosti, posebno u tom periodu, je bila nobilitas, i ona je isticana sa obe strane sukoba. Mnoge uticajne porodice su tvrdile da su potekle ne samo od značajnih istorijskih ličnosti, već i od bogova ili heroja. Oktavijan i Antonije, čiji preci nisu bili značajni poput predaka Bruta ili nekih drugih republikanaca, su svoj nobilitas predstavljali upravo putem božanskih genealogija. Aversi njihovih serija prikazuju popsje i titulu trijumvira iskazujući njihov lični uspeh i važnost. Dok je na revesu Oktavijanove serije predstavljen Eneja, mitski trojanski princ i praotac Rima, prikazan u trenutku bekstva iz Troje, noseći na ramenima svog oca Anhisa. Ova scena simbolizuje pietas, jedan od najvažnijih rimskih ideala, i u isto vreme evocira Oktavijanovu odanost svom adoptivnom ocu, Gaju Juliju Cezaru. Na taj način se naglašava dinastička veza Julijevaca sa božanskim precima, kao i Oktavijanovo kasnije predstavljanje sebe kao obnovitelja republike i drugog osnivača Rima. Nasuprot tome, Herkul, heroj poštovan širom Mediterana, naročito u helenskom svetu, bio je asociran sa trgovinom, vojničkom veštinom i snagom, a gens Antonia ga je smatrala za svog pretka. Na reversnoj predstavi Antonijeve emisije prikazan je u ratničkoj opremi upravo ističući njegov vojni apekt. Herkulova simbolika odgovarala je Antonijevoj želji da se predstavi kao vrsan vojskovođa, vladar istočnih provincija, kao i da se asocira sa Aleksandrom Velikim. Analiza ukazuje na to da su obe serije imale jasnu propagandnu svrhu, naglašavanje nobilitas i božanskog porekla u periodu ne samo vojnog već i ideloškog sukoba.

Lana Jovanović, II razred, Gimnazija „Borislav Petrov Braca“, Vršac

Mentor:
Ognjen Gavranić, IS Petnica

Rad se bavi analizom antropomorfnih figurina Dubovačko–Žutobrdske kulturne grupe iz kasnog bronzanog doba (XIV–XII vek pre n. e.), s fokusom na odnos između morfoloških karakteristika gornjeg dela tela i tipova privezaka. Cilj istraživanja bio je da se ispita da li postoji dosledan tipološki obrazac u povezivanju određenih oblika torza (srcoliki, lepezasti, češljasti, kružni) sa specifičnim vrstama privezaka (spiralni, srcoliki, lunalasti, češljasti, kružni). Istraživanje je sprovedeno na uzorku od 50 figurina sa teritorije srpskog Podunavlja, uz primenu tipološke i komparativne analize. Parametri uključeni u analizu obuhvatali su položaj tela i ruku, oblik torza, tehniku izrade, raspored ornamentike i vrstu priveska.Rezultati pokazuju da spiralni motiv ima univerzalnu rasprostranjenost i javlja se kod svih oblika gornjeg dela tela, dok se ostali privesci dosledno vezuju za pojedine tipove. Srcoliki privesci najčešće prate srcolike torzoe, lunalasti lepezaste, a češljasti motivi vezuju se za istoimene oblike tela. Uočena je i pojava kombinovanih privezaka, što upućuje na složeniji dekorativni sistem koji prevazilazi jednostavne morfološke podele.Zbog nedostatka direktno dokumentovanog nakita Dubovačko–Žutobrdske grupe, za poređenje je korišćen bronzani nakit iz Belegiš II horizonta, koji je hronološki i tipološki blizak analiziranim figurama. Upoređivanjem figurinske ornamentike i predmeta materijalne kulture potvrđeno je da figurine odražavaju šire estetske i simboličke obrasce zajednica kasnog bronzanog doba. Ornamentika na figurina nije bila slučajna, već sledi jasno strukturisan obrazac . Dobijeni podaci ukazuju na postojanje planski razvijenog sistema oblika i motiva koji je imao funkcionalnu i simboličku ulogu u okviru ove kulture.

Valerija Miladinović, III razred, gimnazija “Svetozar Marković”, Jagodina

Mentor:
Ognjen Gavranić, IS Petnica

Ovaj rad se bavi analizom funerarne prakse na nekropoli Pećine u Viminacijumu, tokom I u II veka. Cilj istraživanja je da se ustanovi povezanost sahrane, tipa groba, pola i starosti sa grobnim prilozima, kao i proučavanje porekla i odnosa funerarnih rituala na ovoj nekropoli. Istraživanje se baziralo na upoređivanju dostupnih arheoloških podataka prikupljenih iz stručne literature. Podaci koji su analizirani su vrsta sahrane, tip groba, broj i vrsta grobnih priloga, datovanje groba kao i antropološki podaci individua. Rezultati pokazuju da su se sahrane sa kremacijom i inhumacijom praktikovane istovremeno, ali su one sa kremacijom bile znatno zastupljenije. Postoje razlike među grobnim prilozima kod ova dva tipa sahranjivanja. Određeni grobni prilozi zavise od pola i starosti individua, dok su ostali prisutni u svim grobovima. Takođe je zabeleženo izostajanje tipičnih grobnih priloga u određenim grobnim celinama. Kod inhumacije se primećuju razlike u grobnim prilozima između I i II veka, dok se u slučaju kremacije svi grobni prilozi koriste u kontinuitetu. Za određene tipove grobova se na osnovu grobne konstrukcije i vrste grobnih priloga pronađenim u njima može pretpostaviti da je u njima sahranjivan siromašniji sloj stanovništva. Na osnovu rezultata se zaključuje da su grobni prilozi povezani sa starošću i polom individua, a u nekim slučajevima i sa tipom grobne konstrukcije. Doseljenici i autohtono stanovništvo su doprineli širokom spektru načina sahranjivanja, kao i poreklu grobnih priloga. Analiza grobnih priloga ukazuje da su pripadnici svih društvenih slojeva sahranjivani na istoj nekropoli. Specifična odstupanja u pogrebnoj praksi čine ovu nekropolu jedinstvenim lokalitetom pogodnim za dodatna proučavanja.

Kalina Pavlovič, III razred, Matematička gimnazija, Beograd
Nađa Kikinđanin, II razred, Gimnazija “Svetozar Marković”, Novi Sad
Dušan Karić, II razred, Obrenovačka gimnazija, Obrenovac

Mentori:
Zorana Laketić, studentkinja Filozofskog fakulteta u Beogradu
Milica Stanković, studentkinja Filozofskog fakulteta u Beogradu

Lokalitet Donja Branjevina (opština Odžaci), koji pripada starčevačkoj kulturi (6200–5200. p. n. e.), pružio je dragocen uvid u faunalni materijal ranoneolitskog Podunavlja, kao i u svakodnevne i simboličke prakse tadašnjih zajednica. Tokom iskopavanja 2020. godine registrovana su četiri arheološka konteksta – otkopni slojevi 1 i 2, objekti 1 i 2, kao i grob ispod podnice objekta 1. U njima je prikupljeno ukupno 95 nalaza, među kojima dominiraju životinjske kosti i zubi, ali su zabeležene i ljušture mekušaca. Analiza faunalnog materijala obuhvatila je taksonomsku determinaciju, procenu starosti jedinki, kao i detekciju tafonomskih tragova (kasapljenje, raspadanje, glodanje), što je omogućilo precizniju rekonstrukciju životnih praksi. Rezultati ukazuju na izrazitu dominaciju domaćih životinja (Bos taurus, Sus domesticus, Ovis aries) u odnosu na divlje vrste (Cervus elaphus, Capreolus capreolus). Ovakva slika jasno potvrđuje razvijenost stočarstva i ključnu ulogu sedentarizacije u formiranju stabilnih neolitskih zajednica. Pored toga, prisustvo mekušaca (Viviparus sp., Helix pomatia, Unio pictorum) pokazuje raznovrsne adaptacione strategije – od prehrambene upotrebe do mogućih simboličkih i ritualnih značenja. Poseban značaj ima nalaz puževa u grobnom kontekstu, koji se može povezati sa ritualnim aspektima sahranjivanja, što je u skladu sa paralelama na drugim nalazištima starčevačke kulture. Cilj ovog rada bila je analiza faunalnih ostataka i njihovo sagledavanje u nširem okviru neolitskog perioda, kroz poređenja sa starčevačkim naseljima, ali i u užem okviru samog lokaliteta. Za komparaciju su korišćeni podaci sa lokaliteta Starčevo–Grad, Magareći Mlin, Golokut–Vižić i Divostin, koji su predmet sličnih analiza. Time se omogućava upoređivanje obrazaca ekonomskih aktivnosti i ritualnih praksi, što doprinosi sveobuhvatnijem razumevanju svakodnevnog života i simboličkog sveta starčevačkih zajednica ranog neolita u Podunavlju.